Sayt kukilərdən istifadə edir
Saytımız saytın performansını, səmərəliliyini və rahatlığını yaxşılaşdırmaq üçün kukilərdən istifadə edir. Saytdan istifadə etməyə davam etməklə siz kukilərdən istifadə ilə razılaşırsınız Daha ətraflı
Saytımız saytın performansını, səmərəliliyini və rahatlığını yaxşılaşdırmaq üçün kukilərdən istifadə edir. Saytdan istifadə etməyə davam etməklə siz kukilərdən istifadə ilə razılaşırsınız Daha ətraflı
Şəhər endokrinoloji dispanseri, Belarus Diplomdan sonrakı təhsil Tibb Akademiyası
D.İ. Romeyko, İ.K. Bilodid, İ.S. Pukita, Y.A. Xolodova
İnkişaf etmiş ölkələrdə ölümün səbəbləri arasında şəkərli diabet (ŞD) 3-cü yer tutur (ürək-damar və onkoloji xəstəliklərdən sonra). Bu cür statistikanın əsas səbəbi ŞD-nin xroniki gedişli gecikmiş ağırlaşmalarıdır, onların arasında diabetik neyropatiya (DN) əsas yer tutur. DN – ŞD-nin digər gecikmiş ağırlaşmalarının patogenezinin əsas halqalarından biridir, bu ağırlaşmalar arasında diabetik ayaq sindromu və diabetik osteoartropatiya yaxşı məlumdur. Bundan əlavə, bu kateqoriyadan olan pasiyentlərdə məhz DN ürək ritmi pozulmalarının inkişaf etmə riskinin yüksək olmasının və baş beyin strukturlarının patoloji prosesə cəlb olunmasının səbəbidir [3, 6, 8]. Beləliklə, DN – ŞD olan pasiyentlərdə həyat keyfiyyətinin və müddətinin azalmasının əsas səbəbidir. Məhz buna görə, inkişafın klinikadan əvvəlki mərhələlərində erkən diaqnostika və nevroloji dəyişikliklərin adekvat dərman korreksiyası ilk növbədə etiopatogenetik müalicə ilə təmsil olunmalı və bu ağırlaşmanın inkişafının qarşısını almağa yönəlmiş profilaktik və terapevtik strategiyaların əsasını təşkil etməlidir.
DN-in yayılma səviyyəsi geniş diapazonda dəyişir: 10%-dən 90%-dək [11]. Belə ki, Amerika Endokrinoloqlar Assosiasiyasının məlumatlarına görə, ABŞ-da ŞD [10] olan pasiyentlərin 60%-də, Rusiya Federasiyasında isə təxminən 56%-də (ŞD-dən əziyyət çəkən 8 milyon nəfərdən 4,5 milyon nəfərdə) neyropatiya əlamətləri vardır [3].
DN-in patogenezi çoxfaktorludur. Sinir toxumasında pozuntuların patoloji kaskadının başlanğıc nöqtəsi aldozreduktazanın və proteinkinaza C-nin aktivləşməsi, damarların daralmasına səbəb olan prostaqlandinlərin yaranmasının artması, birbaşa qlükotoksik stress və qlikilləşmənin son məhsullarının (QSM) formalaşması ilə zülalların qeyri-fermentativ qlikilləşməsi, xroniki endonevral işemiyanın inkişaf etməsi ilə vasa nervorum-un mikroangiopatik zədələnməsi, aterosklerozun inkişafının və şiddətlənməsinin sürətlənməsi və s. nəticəsində ödemin inkişafı və neyronların disfunksiyası ilə birlikdə xroniki hiperqlikemiya və insulin çatışmazlığıdır. Yuxarıda təsvir edilmiş bütün proseslər son nəticədə demiyelinləşmiş sinir liflərində keçiriciliyin azalmasına gətirib çıxarır, buna görə də, DN-in müalicəsində sinaptik ötürmənin yaxşılaşması bu kateqoriyadan olan pasiyentlərin müalicəsində ən mühüm istiqamətlərdən biridir. Terapevtik baxımdan, neyromediator proseslərinin müxtəlif tərəflərinə təsir edən kompleks təsirə malik dərman preparatları maraqlıdır. Bu cür preparatlar arasında “Olaynfarm” SC-nin (Latviya) istehsalı olan Neyromidin® (ipidakrin) məlumdur.
Bu preparat universal neyronal təsir mexanizminə malikdir:
Olduqca nadir hallarda (yalnız 6,5% hallarda) yaranan əlavə təsirlər: allergik reaksiyalar (qaşınma, səpgi), hipersalivasiya, bradikardiya, başgicəllənmə, ürəkbulanma və qusma) yüngül formada keçirlər, preparatın ləğvini tələb etmirlər, Neyromidin® preparatını müxtəlif yaşlarda olan pasiyentlərdə geniş istifadə etməyə imkan verir. Preparat koqnitiv prosesləri stimullaşdıraraq yaşlı insanlarda (əksəriyyəti ŞD2-li xəstələr) özünü yaxşı sübut etmişdir [8]. Daxilə qəbul edildikdən sonra preparat sürətlə sorulur, qanda maksimal konsentrasiyaya bir saatdan sonra çatır. Neyromidin® qandan toxumalara sürətlə daxil olur və qan zərdabında preparatın yalnız 2%-ni aşkar etmək olur. Onun orqanizmdən çıxarılması böyrəklər vasitəsilə, eləcə də ekstrarenal yolla baş verir (biotransformasiya, ödlə sekresiya). Neyromidin® preparatının yalnız 3,7%-i dəyişilməmiş şəkildə xaric olunur, bu da preparatın orqanizmdə sürətlə metabolizə olunduğunu göstərir. Əzələ daxilinə yeridildikdə Neyromidin® preparatının təsir müddəti 3-5 saata çatır (təsir müddəti 2-2,5 saat olan prozerinlə müqayisədə) [1]. Beləliklə, diabetik neyropatiyanın patogenetik mexanizmləri və farmakodinamikasının xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla, Neyromidin® preparatı DN-in klinik təzahürləri olan pasiyentlərin müalicəsində uğurla istifadə edilə bilər.
Tədqiqat işinin məqsədi – diabetik neyropatiyanın klinik mərhələsində olan pasiyentlərdə müalicə kursunun müxtəlif variantlarında Neyromidin® preparatının terapevtik effektivliyinin qiymətləndirilməsidir.
DN-in klinik təzahürləri olan 64 ŞD-li pasiyentin müalicə nəticələri təhlil edilmişdir, onlar arasında 46 yaşdan 78 yaşadək (kişilərin orta yaşı 60,1±9,6, qadınların orta yaşı – 56,6±9,9 təşkil etmişdir) 71,9% qadın və 28,1% kişi olmuşdur. Tədqiqata ŞD1 olan 13 pasiyent və ŞD2 olan 51 pasiyent daxil edilmişdir. Periferik diabetik neyropatiya (PDN) diaqnozu anamnez məlumatlarının, pasiyentlərin şikayətlərinin, obyektiv və paraklinik müayinə məlumatlarının əsasında təyin edilmişdir. Müayinə olunanların əsas qrupu (64 nəfər) aşağıdakı kimi paylanmışdır. A qrupuna Neyromidin® preparatını 1 ay ərzində gündə 3 dəfə 20 mq dozada per os qəbul edən 21 pasiyent, B qrupuna 15 gün ərzində preparatın hər gün 1 ml 1,5%-li məhlulunun əzələ daxilinə yeridildiyi 22 pasiyent və C qrupuna Neyromidin® preparatını əvvəlcə 15 gün ərzində gündə 1 ml 1,5%-li məhlulu əzələ daxilinə, daha sonra 1 ay ərzində gündə 2 dəfə 20 mq dozada per os qəbul edən 21 pasiyent daxil olmuşdur. Bundan əlavə, tədqiqatda nəzarət qrupuna kompleks müalicənin tərkibində B qrupu vitaminləri və sadə ağrıkəsicilər qəbul edən 20 pasiyent daxil olmuşdur. Tədqiq edilən qrup və nəzarət qrupu iştirakçıların yaşı, cinsi, karbohidrat mübadiləsinin kompensasiya dərəcəsi və neyropatiyanın ağırlığı baxımından oxşar olmuşdur (cədvəl 1).
Tədqiqat eksperiment başlamazdan əvvəl, müalicə kursu başa çatdıqdan sonra və bundan 1 ay sonra aparılmışdır.
Preparatın istifadəsinə qarşı əks-göstərişlərin olmasını nəzərə alaraq, epilepsiyası, hiperkinezi və ekstrapiramid pozuntuları, güclü bradikardiyası, bronxial astması və preparata qarşı yüksək həssaslığı olan xəstələr tədqiqata daxil edilməmişdir.
Bütün pasiyentlərə aşağıdakıları ehtiva edən nevroloji statusun müayinəsi aparılmışdır:
· vizual-analoq şkalasından (VAŞ) istifadə etməklə ətraflarda neyropatik ağrının intensivliyi, şkalanın uzunluğu 10 sm-dir, burada 0 rəqəmi ağrının olmamasına, 10 rəqəmi isə maksimal şiddətli ağrı sindromuna uyğundur;
· 3-xallıq şkala üzrə qıcolma sindromunun intensivliyi (0-dan 2-dək, burada 0 – qıcolmaların olmaması, 1 – hər gün narahat etməyən orta şiddətli qıcolmalar, 2 – hər gün baş verən şiddətli və intensiv qıcolmalar);
· 4-xallıq şkala üzrə dizesteziyaların intensivliyi (0-dan 3-dək, burada 0 – paresteziyaların olmaması 1 – hər gün narahat etməyən orta şiddətli paresteziyalar, 2 – hər gün baş verən orta şiddətli, lakin daimi olmayan paresteziyalar, 3 – hər gün baş verən, demək olar ki daimi şiddətli paresteziyalar).
Neyropatiyanın bütün simptomlarının xallarla ümumi qiymətindən ibarət olan ümumi neyropatik simptomatik hesab (NSH) qiymətləndirilmişdir [4].
Vibrasiya həssaslığı həddi (VHH) dərəcələnmiş Riedel Seifert kamertonunun köməyi ilə iki nöqtədə müəyyənləşdirilmişdir: hər bir ayağın dırnaq falanqasının distal hissəsində və 1-ci barmağın əsasında; temperatur həssaslığı həddi – Tip Term cihazının köməyi ilə, ümumi qəbul edilmiş metodika üzrə [ 10 ]; proprioseptiv həssaslıq həddi – Semmes Weinstein nilon monofilamentinin köməyi ilə, Zigler&Cervile metodikası üzrə.
Bundan əlavə, ağrı həssaslığının həddi və periferik vətər refleksləri (diz və Axill) də müəyyən edilmiş və ümumi qəbul edilmiş metodikalar üzrə neyropatik simptomatik hesab (NSH) və neyropatik disfunksional hesab (NDH) hesablanmışdır [4, 7].
Tədqiqat nəticələrinin statistik işlənilməsi təsviri statistikanın standart metodlarından istifadə edilməklə aparılmışdır (orta kəmiyyətlər qismində standart kənarlaşma ilə orta qiymətlərdən istifadə edilmişdir). Qruplar arasında fərqlərin etibarlılığı Styudentin t-meyarının (parametrik göstəricilər üçün) və Vilkokson meyarının (qeyri-parametrik göstəricilər üçün) köməyi ilə müəyyən edilmişdir. Hesablamalarda “Statistika 6.0.437.0” statistik təhlil paketindən və MS “Excel 2003” statistik paketinin bəzi funksiyalarından istifadə edilmişdir.
Cədvəl 1. Tədqiqata daxil edilmiş pasiyentlərin ümumi xarakteristikası
| Göstəricilər | А qrupu (n = 21) | B qrupu (n = 22) | C qrupu (n = 21) | Nəzarət qrupu (D) (n = 20) |
| Yaş, illər | 60,1±9,6 | 56,5±9,8 | 52,7±9,8 | 52,3±14,4 |
| Cins, k/q | 5/16 | 5/17 | 7/14 | 4/16 |
| ŞD1 / ŞD2 | 5/16 | 3/19 | 5/16 | 7/13 |
| ŞD-nin müddəti, illər | 13,5±11,9 | 10,7±7,3 | 10,9±7,0 | 12,8±8,2 |
| Təzahür etmə yaşı | 46,6±17,4 | 45,9±11,3 | 42,3±10,9 | 39,5±16,7 |
| BKİ, kq/m2 | 29,1±4,4 | 31,3±5,3 | 29,4±4,2 | 29,3±2,9 |
| HbA1c | 8,4±1,2 | 8,4±1,1 | 8,7±0,9 | 9,2±0,6 |
| NSH | 2,7±0,6 | 2,8±0,9 | 2,6±0,5 | 2,4±0,5 |
Cədvəl 2. Müalicə fonunda pasiyentlərin şikayətlər kompleksinin şiddətinin dinamikası
| Pasiyentlər qrupu | NSH (xal) | |||
| İlkin (1) | Müalicə kursundan sonra (2) | Р (1–2) | 1 ay sonra (3) | |
| A | 2,7 ± 0,6* | 0,8 ± 0,8* | <0,05 | 14,2±3,9 |
| В | 2,8 ± 0,9** | 0,7 ± 0,6* | <0,05 | 12,9±4,3 |
| С | 2,6 ± 0,5** | 1,0 ± 0,5* | <0,05 | 12,1±2,8 |
| D | 2,4 ± 0,5 | 2,3 ± 0,4 | >0,05 | 15,2±4,8 |
Hər üç müşahidə qrupunda ağrılar statistik cəhətdən əhəmiyyətli dərəcədə azalmış, lakin B və C qruplarında ağrıların daha çox azalması müşahidə olunmuşdur. Seçilmiş qruplarda ağrı sindromunun şiddətinin dinamikası 3-cü cədvəldə təqdim edilmişdir.
Cədvəl 3. Müalicə fonunda pasiyentlərdə ağrı sindromunun şiddətinin dinamikası
| Pasiyentlər qrupu | Ağrı (xal) | |||
| İlkin (1) | Müalicə kursundan sonra (2) | Р (1–2) | 1 ay sonra (3) | |
| A | 7,7 ± 1,4** | 5,1 ± 1,3* | <0,01 | 5,9±1,2 |
| В | 7,7 ± 1,1** | 3,6 ± 1,6* | <0,01 | 5,8±1,3 |
| С | 7,5 ± 1,3** | 3,2 ± 1,3* | <0,01 | 3,3±1,4 |
| D | 7,8 ± 1,4 | 7,6 ± 1,4 | >0,05 | 7,5±1,5 |
Hər üç əsas müşahidə qrupunun pasiyentlərində müalicə kursu başa çatdıqdan sonra qıcolma sindromunun etibarlı dərəcədə azalması qeydə alınmışdır (cədvəl 4), nəzarət qrupu ilə müqayisədə statistik cəhətdən etibarlı fərq hər üç müşahidə qrupunun pasiyentlərində əldə edilmişdir (cədvəl 4).
Cədvəl 4. Müalicə fonunda pasiyentlərdə qıcolma sindromunun şiddətinin dinamikası
| Pasiyentlər qrupu | Krampi (xal) | |||
| İlkin (1) | Müalicə kursundan sonra (2) | Р (1–2) | 1 ay sonra (3) | |
| A | 1,7 ± 0,7** | 0,5 ± 0,6* | <0,01 | 1,3±0,8 |
| В | 1,9 ± 0,5** | 0,4 ± 0,5* | <0,01 | 0,9±0,6 |
| С | 1,6 ± 0,5** | 0,5 ± 0,5* | <0,01 | 0,2±0,4 |
| D | 1,6 ± 0,6 | 1,8 ± 0,6 | >0,05 | 1,8±0,6 |
Cədvəl 5. Müalicə fonunda pasiyentlərdə dizesteziyaların şiddətinin dinamikası
| Pasiyentlər qrupu | Krampi (xal) | |||
| İlkin (1) | Müalicə kursundan sonra (2) | Р (1–2) | 1 ay sonra (3) | |
| A | 1,9 ± 0,5** | 0,7 ± 0,6* | <0,01 | 1,3±0,6 |
| В | 2,1 ± 0,6** | 0,4 ± 0,5* | <0,01 | 0,9±0,4 |
| С | 1,9 ± 0,3** | 0,8 ± 0,4* | <0,01 | 0,5±0,5 |
| D | 1,7 ± 0,9 | 1,7 ± 0,8 | <0,05 | 1,6±0,8 |
Ümumi neyropatik simptomlar kompleksini təhlil edərkən, NSH-nin məlumatlarına əsasən (cədvəl 2) qeyd etmək lazımdır ki, C qrupunda bütün şikayətlərin maksimum dərəcədə ifadə olunmuş müsbət dinamikası müşahidə olunmuşdur (statistik cəhətdən etibarlı fərq həm müalicədən sonra 1 və 2-ci qrupların müqayisəsində, həm də nəzarət qrupu ilə müqayisədə əldə edilmişdir). Qeyd etmək lazımdır ki, pasiyentlərin şikayətləri ilkin olaraq A qrupunda daha güclü olmuşdur (Р > 0,05). Preparatın müsbət təsiri isə neyromidin ilə müalicə kursu başa çatdıqdan 1 ay sonra da nəzərəçarpan olaraq qalmışdır.
Vibrasiya həssaslığının həddi (VHH) neyronların zədələnmə dərəcəsini obyektiv olaraq əks etdirir [9, 11]. 1-ci şəkildə tədqiq edilən qrupların pasiyentlərində neyromidin ilə müalicə kursundan sonra VHH-nin dinamikası təqdim edilmişdir.
Göstərici nə qədər yüksəkdirsə, pasiyentin vibrasiya həssaslığının vəziyyəti bir o qədər yaxşıdır. Müalicə nəticəsində əsas qruplarda (müalicədən əvvəl və sonra) vibrasiya göstəricisinin etibarlı yaxşılaşması (Р < 0,01) əldə edilmişdir, B və C qruplarında A qrupu ilə, eləcə də nəzarət qrupu ilə müqayisədə (Р < 0,01) yaxşılaşma daha çox olmuşdur. D qrupunda müalicədən əvvəl və sonra statistik cəhətdən etibarlı fərq aşkar edilməmişdir (Р > 0,05).
Beləliklə, aparılmış klinik tədqiqat Neyromidin® preparatı ilə müalicə fonunda tədqiqatın əsas qruplarının pasiyentlərində vibrasiya həssaslığının və DPN-in klinik təzahürlərinin statistik cəhətdən etibarlı yaxşılaşmasını aşkar etməyə imkan vermişdir. Preparatın əzələ daxilinə yeridilməsini və daha sonra bir ay ərzində daxilə qəbul edilməsini ehtiva edən müalicə kursunun istifadəsi zamanı daha böyük müsbət təsir əldə edilmişdir (C qrupu). Tədqiqatın gedişində preparatın qəbulu nəticəsində klinik cəhətdən əhəmiyyətli əlavə təsirlər qeydə alınmamışdır.
Tədqiqatda əldə edilmiş nəticələr aşağıdakı nəticələri çıxarmağa imkan verir:
1. Neyromidin® diabetik periferik neyropatiyanın müalicəsində effektiv vasitədir və şəkərli diabeti olan pasiyentlərdə istifadə edilə bilər.
2. Preparat diabetik polineyropatiyadan əziyyət çəkən pasiyentlərdə ağrı və qıcolma sindromlarını uğurla yüngülləşdirir və pasiyentləri xüsusilə axşam və gecə vaxtları narahat edən dizesteziyaları aradan qaldırır.
3. Müalicə kursu başa çatdıqdan sonra 1 ay ərzində qalmaqda davam edə bilən klinik cəhətdən əhəmiyyətli təsirin əldə edilməsi üçün Neyromidin® preparatının optimal qəbul rejimi 15 gün ərzində preparatın 1,5%-li məhlulunun 1 ml əzələ daxilinə yeridilməsini, daha sonra 1 ay ərzində gündə 2 dəfə 20 mq daxilə qəbulunu ehtiva edir.
