Sistitin, adətən, barəsində
danışılmayan səbəbləri

Prof. İ. A. Apolixinanın redaktəsi altında
img

Postkoital sistit və ya cinsi əlaqədən sonra yaranan dizuriya — sidik kisəsinin residivləşən xarakterli iltihabının xüsusi formasıdır. Cinsi əlaqədən sonra 12–36 saat ərzində yaranır. Daha nadir hallarda uşaqlıq yolunda digər manipulyasiyalardan (həkim tərəfindən vaginal müayinə və s.) sonra baş verir1.

Postkoital sistit: aşağı sidik yollarının infeksiyalarının (ASYİ) təxminən 4%-ni və residiv hallarının 60%-ni təşkil edir4.

Postkoital sistitin risk amilləri1

Davranışla əlaqəli amillər
Gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi (bir cinsi əlaqə zamanı anal (və ya oral) və vaginal cinsi əlaqənin kombinasiyası, anal cinsi əlaqədən vaginal cinsi əlaqəyə keçərkən prezervativin dəyişdirilməməsi, cinsi əlaqədən əvvəl intim gigiyenaya laqeyd yanaşılması və s.).
Somatik amillər
Pasiyentdə piylənmə və ya anoreksiya, şəkərli diabet və ya ikincili immunçatışmazlıq.
SYİ-nin törədiciləri3
chart
cols
numbers
Digər törədicilər
Bağırsaq çöpü (E. coli)
Postkoital sistitin zəminyaradıcı amilləri1,2
chart
item
numbers
Anatomik xüsusiyyətlər (sidik kanalının xarici dəliyinin aşağıda yerləşməsi — sidik kanalının vestibulo-vaginal dislokasiyası).
Bakterial vaginoz, vaginit, servisit, cinsi partnyorların tez-tez dəyişdirilməsi, spermisidlərdən həddindən artıq istifadə, uşaqlıq yolunun selikli qişasının yüksək quruluq fonunda mexaniki zədələnməsi.
Sidik kisəsinin qalxan yolla infeksiyalaşma ehtimalına sidik kanalının xarici dəliyinin ölçüsü, forması və yerləşməsi təsir göstərir.
NB! Normalda sidik kanalının xarici dəliyi uşaqlıq yolu dəhlizində (klitordan təxminən 1,5–2,5 sm aşağıda) yerləşir1.
Zəminyaradıcı anatomik xüsusiyyətlər1:
  • sidik kanalının xarici dəliyinin uşaqlıq yolunun girişinə, bəzi hallarda isə hətta onun ön divarına doğru yerdəyişməsi (ektopiyası). Bu vəziyyət sidik kanalının inkişafdan qalması və qısalması ilə müşayiət oluna bilər;
  • sidik kanalının distal hissəsinin hipermobilliyi, o cümlədən qızlıq pərdəsinin qalıqları ilə sidik kanalının xarici dəliyi arasında himenouretral bitişmələrin əmələ gəlməsi nəticəsində;
  • uşaqlıq yolunun barmaqlarla dartılması zamanı klitor ilə sidik kanalının xarici dəliyi arasında kapüşon şəkilli selikli qişa büküşünün olması — sidik kanalının hooding vəziyyəti.

Qadınlarda hipospadiya

scheme
labels
scheme
labels

Klinik mənzərə kəskin sistit tutmasından fərqlənmir1

Xüsusiyyətləri:
xəstəliyin simptomları intim yaxınlıqdan sonrakı ilk saatlarda və ya 1–2 gün sonra inkişaf edir;
residivləşən gedişə aydın meyllilik müşahidə olunur;
xəstəliyin residivi demək olar ki, hər cinsi əlaqədən sonra baş verir, həmçinin vaginal güzgülərdən və bimanual palpasiyadan istifadə edilməklə aparılan ginekoloji müayinə zamanı da təhrik oluna bilər.

Diaqnostika1

  1. Anamnez məlumatları (cinsi əlaqə və ya ginekoloji müayinə ilə əlaqəlilik).
  2. Ginekoloji müayinənin nəticələri.
    • Sidik kanalının xarici dəliyinin atipik yerləşməsi.
    • Himenouretral bitişmələr sidik kanalından uşaqlıq yolu dəhlizinə qədər uzanan nazik, sərt büküşlər şəklində olur.
    • O'Donnell–Hirşhornun barmaq sınağı sidik kanalının yerdəyişməsini və açıq qalmasını təsdiqləyir.
  3. Müsbət Q-tip testi: sidik kanalına yeridilmiş aplikatorun xarici ucunun üfüqi xətdən >30° kənarlaşması sidik kanalının hipermobilliyini göstərir.
  4. Sidiyin ümumi analizi (empirik müalicəyə başlamaq üçün).
  5. Antibiotikoqramla birlikdə sidiyin bakterioloji müayinəsi (xroniki SYİ zamanı — hər residivdə). Müalicəyə göstəriş: sərbəst sidik ifrazı zamanı səhər sidiyinin orta porsiyasında bakteriuriyanın ≥10³ KƏV/ml olması.
  6. Vaginal ifrazatlar olduqda: bakterial vaginozu, eləcə də peri- və postmenopauza dövründə hormonal pozuntuları istisna etmək üçün pH-ın müayinəsi, həmçinin CYÖİ-ləri istisna etmək məqsədilə PZR metodu ilə biosenozun müayinəsi.
  7. Rutin təcrübədə transabdominal USM və sistoskopiya tövsiyə edilmir.

Müalicə

Kəskin sistit zamanı effektiv müalicənin uğuru adekvat antibakterial preparat seçiminin düzgün aparılmasından asılıdır. Kəskin sistit zamanı birinci seçim preparatlarına fosfomisin və nitrofuranlar aiddir. Xüsusilə, Furamaq® preparatı artıq 20 ildən çoxdur ki, klinik praktikada müsbət nəticələrlə istifadə olunur5.
Furamaq® — furazidinin optimallaşdırılmış dərman formasıdır6
scheme
items
Həll olan furazidin (furazidinin kalium duzu)
  • Maksimal həllolma və aktivlik
  • Biomənimsənilmənin artması
Maqnezium hidrokarbonat
  • Mədənin turş mühitində parçalanmasına mane olur
  • Nazik bağırsaqda sorulmasını artırır
Kompleksin üstünlükləri:
Gündəlik dozanın azalması
Sidikdə konsentrasiyasının artması
Antibakterial təsirin güclənməsi
Əlavə təsirlərin yaranması riskinin azalması

Furamaq® — sidikçıxarıcı yolların infeksiyalarının müalicəsi üçün effektiv vasitə

Müalicənin 1-ci və 7-ci günündə simptomların mövcudluğu7
chart
cols
numbers
Dizuriya
Bel nahiyəsində, qarında və ya yan nahiyələrdə ağrı
Bədən temperaturunun yüksəlməsi
Müalicənin 1-ci və 7-ci günləri sidiyin ümumi analizində dəyişikliklər7
chart
cols
numbers
Birinci gəliş
7 günlük müalicədən sonra
7 günlük müalicədən sonra pasiyentlər ağrının azaldığını və bədən temperaturunun normallaşdığını qeyd etmişlər. Preparatın istifadəsi sidik ifrazının xarakterinin və sidiyin ümumi analizinin göstəricilərinin normallaşmasına kömək etmişdir7.

NB! Müalicə seçilərkən, xüsusilə residivləşən SYİ zamanı, antibiotiklərə qarşı rezistentliyin inkişaf etmə riskinin nəzərə alınması

Furamaq®. Nitrofuranların sonuncu nəsli. ÜST-nin meyarlarına əsasən birinci seçim prioriteti8
Antibiotiklərin AWaRe təsnifatı antibiotiklərin rasional istifadəsi və antibiotiklərə qarşı rezistentliyin azaldılması məqsədilə ÜST tərəfindən işlənib hazırlanmışdır8
Access
(əlçatan)
Watch
(nəzarət olunan)
Reserve
(ehtiyat)
Prioritet seçim Rezistentliyin inkişaf etmə potensialının aşağı olması
Rezistentliyin inkişaf etmə potensialının daha yüksək olması
Sonuncu seçim kimi istifadə etmək
Furazidin Nitrofurantoin
Flüorxinolonlar
Fosfomisin
(peroral)
Fosfomisin (v/d)
Access
(əlçatan)
Prioritet seçim Rezistentliyin inkişaf etmə potensialının aşağı olması
Furazidin Nitrofurantoin
Watch
(nəzarət olunan)
Rezistentliyin inkişaf etmə potensialının daha yüksək olması
Flüorxinolonlar
Fosfomisin
(peroral)
Reserve
(ehtiyat)
Sonuncu seçim kimi istifadə etmək
Fosfomisin (v/d)
AWaRe — Access, Watch və Reserve qruplarının adlarından ibarət abbreviaturadır.

intim gigiyena qaydalarına riayət etmək:

  • bərk sabun növlərindən istifadə etməmək;
  • uşaqlıq yolunu şırınqa ilə yumamaq;
  • xüsusi intim gigiyena vasitələrindən istifadə etmək;

zərurət olduqda, sertifikatlaşdırılmış lubrikantlardan istifadə etmək;

cinsi əlaqədən əvvəl və sonra sidik kisəsini məcburi boşaltmaq;

kifayət qədər maye qəbul etmək (gündə ən azı 1,5 litr).

Bəzi hallarda antibiotiklərlə (əksər hallarda nitrofuran qrupuna aid preparatlarla) birdəfəlik postkoital profilaktika məqsədəuyğundur. Belə müalicənin effektivliyi 70%-ə çata bilər. Müalicəyə əməl edən pasiyentlər konkret preparatı və dozanı əvvəlcədən müalicə həkimi ilə müzakirə etdikdən sonra antibiotiklərlə postkoital profilaktikaya müstəqil şəkildə başlaya bilərlər1.

Postkoital sistitin ikincili profilaktikası1

  • Peri- və postmenopauza dövründə olan qadınlarda lokal estrogenolun istifadəsi.
  • Uzunmüddətli kurslarla fitoterapiya.
  • Hialuron turşusu əsasında hazırlanmış preparatlarla sidik kisəsi daxilinə instillyasiyalar.

İstinadların və ixtisarların siyahısı:

SYİ — sidikçıxarıcı yolların infeksiyaları;

ASYİ — aşağı sidik yollarının infeksiyaları;

CYÖİ — cinsi yolla ötürülən infeksiyalar;

PZR — polimeraz zəncirvari reaksiya.

  1. Teterina T. A., Apolikhina I. A., Ivanova E. A. Anatomical and functional features of the female urethra: postcoital cystitis. Meditsinskiy opponent = Medical Opponent. 2021; 3(15): 35–42.
  2. Елисеев Д. Э., Холодова Ж. Л., Абакумов Р. С., Доброхотова Ю. Э., Шадеркина В. А. Посткоитальный цистит: хирургическое лечение. Экспериментальная и клиническая урология. 2021;14(1):130-134.
  3. Суханов Д. С, Филиппович В. А., Алексеева Ю. С., Тимофеев Е. В. Особенности ведения цистита в амбулаторной поликлинической практике. Лечащий врач. 2024; 1(27): 21-26.
  4. Stamatiou C., Bovis C., Panagopoulos P., Petrakos G., Economou A., Lycoudt A. Sex-induced cystitis-patient burden and other epidemiological features. Clin Exp Obstet Gynecol. 2005; 32(3): 180-182.
  5. Пушкарь Д. Ю., Берников А. Н., Раснер П. И., Бормотин А. В., Дьяков В. В., Шведов А. М. Фуразидин (Фурамаг®) в лечении острого и рецидивирующего цистита у женщин. Вестник урологии. 2024;12(6): 83-88. DOI: 10.21886/2308-6424-2024-12-6-83-88.
  6. Падейская Е. Н. Фурамаг в ряду антимикробных препаратов, производных 5-нитрофурана: значение для клинической практики. Инфекции и антимикробная терапия. 2004; 6(1): 24–31.
  7. Strazdins V., Cernevskis H. 2015 Recurrent Urinary Tract Infection in Adults in Latvia: 2014 Observational Study. J Nephrol Ther 5:208.
  8. AWaRe classification of antibiotics for evaluation and monitoring of use, 2023 (https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2023.04). Giriş tarixi: 06.05.2025