Sayt kukilərdən istifadə edir
Saytımız saytın performansını, səmərəliliyini və rahatlığını yaxşılaşdırmaq üçün kukilərdən istifadə edir. Saytdan istifadə etməyə davam etməklə siz kukilərdən istifadə ilə razılaşırsınız Daha ətraflı
Saytımız saytın performansını, səmərəliliyini və rahatlığını yaxşılaşdırmaq üçün kukilərdən istifadə edir. Saytdan istifadə etməyə davam etməklə siz kukilərdən istifadə ilə razılaşırsınız Daha ətraflı
A.Y. JEKSEMBİNA
internatura və rezidentura kafedrasının assistenti, Almatı şəhəri
NARKOLOJİ TƏCRÜBƏDƏ İSTİFADƏSİ
Adaptol və Noofen preparatlarının klinik tədqiqatları göstərmişdir ki, bu dərmanlar müxtəlif etiologiyalı psixi pozuntuları olan xəstələrin müalicəsində yalnız stasionar şəraitdə deyil, həm də ambulator müalicə şəraitində effektivdir.
Əhalinin psixi sağlamlığı ən mühüm tibbi, sosial və iqtisadi problemlərdən biridir. İlkin qiymətləndirmələr göstərir ki, hazırda planetimizdə təxminən 450 milyon insan psixi və nevroloji pozuntulardan və ya müxtəlif psixososial problemlərdən əziyyət çəkir (Gro Harlem Brutland, 2001) [1]. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) 2001-ci il tarixli “Psixi sağlamlıq: yeni anlayış, yeni ümid” adlı Hesabatında qeyd olunur ki, psixi və davranış pozuntuları yetkin əhalinin 10%-də müşahidə olunur. İlkin tibbi-sanitariya xidmətləri sistemində müayinə olunan xəstələrin təxminən 20%-i bir və ya bir neçə psixi pozuntudan əziyyət çəkir. Hesabatda həmçinin vurğulanır ki, hər dörd ailədən birində adətən, ailənin ən azı bir üzvündə davranış və ya psixi pozuntu müşahidə olunur. Planet əhalisini əhatə edən psixi və davranış pozuntuları arasında nevrotik pozuntular xüsusi paya malikdir. V.Y. Semke və həmmüəl. (1991) [2] qeyd edirlər ki, yayılma miqyasına görə sərhəd psixi pozuntuların təkcə psixiatriyada deyil, ümumilikdə tibb sahəsində, bir sıra epidemiya xarakterli infeksion proseslər istisna olmaqla, heç bir bənzəri yoxdur. Sərhəd psixi pozuntular arasında nevrotik pozuntular xüsusi paya malikdir. B.D. Petrakov və G.V. Rıjikovun (1976) [3] məlumatlarına görə, bütün psixi xəstəliklər arasında nevrozların yayılma səviyyəsi olduqca yüksəkdir və 47% təşkil edir. B.D. Petrakov və L.B. Petrakova (1984) [4] həmçinin qeyd edirlər ki, nevrotik pozuntuların öyrənilməsi və aşkarlanması müasir psixiatriyanın ən aktual problemlərindən biridir. Müəlliflərin məlumatlarına görə, 1900–1983-cü illər ərzində dünyanın 15 iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş ölkəsində nevrozların orta illik yayılma göstəriciləri 40,6 dəfə artmışdır – 1900–1929-cu illərdə hər 1000 nəfərə 2,4 hadisədən 1970–1983-cü illərdə hər 1000 nəfərə 97,4 hadisəyə çatmışdır. Nevrotik səviyyəli pozuntuların strukturunda affektiv, xüsusilə depressiv pozuntular aparıcı yer tutur. Depressiv pozuntular ən geniş yayılmış psixi pozuntulardan biridir. Belə ki, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatlarına görə, 1990-cı ildə depressiv pozuntular dünyada əlilliyin səbəbləri arasında 4-cü yerdə idi, 2002-ci ildə isə 2-ci yerə yüksəlmişdir. Bu patologiyanın geniş yayılması onun erkən yaşda başlanması, xroniki formaya keçmə riskinin yüksək olması, intihar və şəxsiyyətin sosial readaptasiyası ilə izah olunur. Həyat keyfiyyətinə mənfi təsir baxımından depressiya insult və şəkərli diabetdən sonra üçüncü yerdə durur. Son illərdə psixofarmakoloji yardımın yaxşılaşdırılması ilə bağlı kifayət qədər məlumat toplanmışdır [5]. Psixi pozuntuları olan xəstələrin müalicəsində əldə olunan nailiyyətlər psixiatriya diaqnostikasında müəyyən dəyişikliklərə səbəb olmuşdur. Hər şeydən əvvəl, bu nailiyyətlər affektiv pozuntuların diaqnostik sərhədlərini genişləndirmişdir [6]. Bu gün psixotrop dərmanların iki psixopatoloji vəziyyətin – panik reaksiyaların və somatizasiya olunmuş isterik pozuntuların müalicəsində istifadəsi böyük əhəmiyyət kəsb edir. Psixiatrlar affektiv pozuntularla kifayət qədər tez-tez üzləşməli olurlar. Ən sadə qiymətləndirmələrə görə, alkoqol asılılığı olan xəstələrin 10–15%-i ilkin affektiv pozuntulardan əziyyət çəkir [6], Hirsсhfeld-in məlumatına görə isə bipolyar affektiv psixozlu xəstələrin təxminən 50%-i eyni zamanda xroniki alkoqolizmdən əziyyət çəkir. Bu pozuntuların geniş yayılması bir tərəfdən psixo-üzvi pozuntuları azaldan, digər tərəfdən isə xəstələrin sosial və əmək adaptasiyasına mənfi təsir göstərməyən dərman vasitələrinin axtarışını zəruri edir. Bu meyarlara praktik istifadədə təhlükəsiz və effektiv olan, nootrop komponentə malik müasir trankvilizatorlar – Adaptol və Noofen cavab verir [7,8,9]. Əvvəlki tədqiqatlar bu preparatların pediatrik klinikada və somatik tibb sahəsində istifadəsinin effektivliyinə aid olmuşdur. “Adaptol” və “Noofen” preparatlarının effektivliyi üzrə bu tədqiqat Almatı şəhərində yerləşən Respublika Elmi-Praktik Psixiatriya, Psixoterapiya və Narkologiya Mərkəzinin psixosomatik, psixoterapevtik və psixonarkoloji şöbələrində aparılmışdır.
Müşahidəmiz altında 23 qadın və 19 kişidən ibarət bir qrup olmuşdur. Əmək qabiliyyətli xəstələr üstünlük təşkil etmişdir. Müşahidə qrupuna daxil olma meyarı xəstəliyin klinikasında affektiv səviyyəli pozuntunun mövcudluğu olmuşdur. Əksər xəstələrdə mərkəzi sinir sisteminin müxtəlif mənşəli qalıq üzvi çatışmazlığı mövcud idi və bu, davranış pozuntuları ilə müşayiət olunurdu. Bundan əlavə, 11 xəstədə alkoqol asılılığı mövcudidi.
Müayinə olunan xəstələr qrupunun sosial-demoqrafik strukturu aşağıdakı kimi olmuşdur. Xəstələrin ailə vəziyyəti: 27 nəfər ailəli, 8 nəfər subay, 6 nəfər boşanmış və 1 nəfər dul qadın. Təhsil səviyyəsi: 16 xəstə orta təhsil, 17 nəfər orta ixtisas təhsili və 9 xəstə ali təhsil almışdır. Onların arasında 21 nəfər işləyir, 15 nəfər işsiz və 6 nəfər pensiyaçıdır. Xəstəliyin indiki hospitalizasiya qədər davametmə müddəti belə idi: 19 xəstədə 1 ilə qədər, 7 xəstədə 2–5 il, 10 xəstədə 6–10 il və 6 xəstədə 10 ildən çox. Psixiatriya müəssisəsinə ilk dəfə yerləşdirilən xəstələr 21 nəfər idi, qalanları isə müalicəni təkrar keçmiş, 8 xəstə isə 3-cü və 4-cü dəfə müalicəyə göndərilmişdir. Xəstələrin əksəriyyətində xəstəliyin başlanğıcı ailə-məişət və ya peşə mənşəli psixogen amillərlə bağlı olmuşdur. Xəstəliyin klinik mənzərəsində təşviş-depressiv, təşviş-fobik pozuntular üstünlük təşkil edirdi, bunlar nəzərəçarpan damar-vegetativ komponent, koqnitiv funksiyaların azalması, maraqların zəifləməsi, diqqətin ağrılı hisslərə cəmlənməsi və somatogen xarakterli çoxsaylı şikayətlər ilə müşayiət olunurdu. Spirtli içkilərin həddən artıq istifadəsi və narkotik maddələrin qəbulu psixoemosional gərginliklə müşayiət olunurdu, bu isə əsəbilik, aqressiv davranış, şəxsi psixo-üzvi dəyişikliklərin fonunda kəskinləşən təşviş-subdepressiv pozuntularla özünü göstərirdi. Adaptol və Noofen preparatları ilə müalicənin orta davametmə müddəti 3–4 həftə olmuşdur. Müalicənin effektivliyi dərman vasitələrinin klinik tədqiqinə dair tövsiyələrə uyğun olaraq klinik müşahidələr əsasında qiymətləndirilmişdir. Xəstələr kompleks klinik-psixopatoloji, laborator, eksperimental-psixoloji müşahidədən keçirilmişdir. Adaptol 27 xəstəyə, Noofen 15 xəstəyə təyin edilmiş, əlavə olaraq 9 halda Adaptol və Noofen kombinasiyası ilə müalicə aparılmışdır. Adaptol gündəlik 0,6–3,6 qram dozada təyin edilmişdir. Noofen isə gündəlik 0,75–1,5 qram dozada qəbul edilmişdir.
Adaptol və Noofen preparatlarının istifadəsi bütün hallarda müsbət nəticələr vermişdir. Müalicə heç bir mənfi əlavə təsir göstərməmişdir. Bu dərmanların digər psixotrop vasitələrlə kombinasiyada istifadəsi də eyni müsbət nəticəni təmin etmişdir. Xüsusilə müalicəyə ilk dəfə başlayan xəstələrdə nəticə daha effektiv olmuşdur. Əvvəllər digər vasitələrdən istifadə etmiş xəstələrdə Adaptol və Noofen ilə müalicənin təsiri daha az nəzərəçarpan olmuş və daha uzun müalicə müddəti tələb olunmuşdur. Preparatın qəbulunun ilk həftəsinin sonunda bütün xəstələr öz vəziyyətlərinin yaxşılaşdığını, damar-vegetativ krizlərin tezliyinin və intensivliyinin azalmasını qeyd etmişlər. Tədricən əhval-ruhiyyə normallaşmış, qəflətən yaranan narahatlıq hallarının gözlənilməsi ilə bağlı narahatlıq aradan qalxmışdır. Həyata maraq və əmək qabiliyyəti bərpa olunmuş, fiziki və ya əqli fəaliyyətlə məşğul olmaq istəyi yaranmış, gələcəyə müsbət baxış bərpa olunmuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, bu vasitələrin istifadəsi psixoterapevtik işin effektivliyini də artırmışdır. Xəstələr rasional, suggestiv və autogen psixoterapiyaya daha həssas olmuş, bu isə psixotravmatik situasiyanın daha sürətli həllinə imkan yaratmışdır. Preparatlar xəstələr tərəfindən ambulator müalicə şəraitində də yaxşı keçirildiyindən, psixogen situasiyalara qarşı dözümlülüyü artırmış və peşə qabiliyyətlərini aktivləşdirmişdir.
Alkoqol və narkotik asılılığı olan xəstələrdə hospitalizasiyanın ilk günlərindən Adaptol və Noofen preparatlarının istifadəsi təşvişi, əsəbiliyi azaltmağa, davranışı nizamlamağa və abstinent pozuntuların daha effektiv azaldılmasına kömək etmişdir. Abstinent sindromunun vegetativ komponenti xeyli sürətlə aradan qaldırılmış, gecə yuxusu normallaşmışdır. Xəstələrdə əqli və fiziki fəaliyyət zamanı bacarıqlar yaxşılaşmışdır. Ambulator şəraitdə müalicəni davam etdirən xəstələrin sonrakı müşahidəsi bu faktı aşkara çıxarmışdır ki, preparatların uzunmüddətli (2-3 aya qədər) istifadəsi daha davamlı remissiyaya, stress vəziyyətlərinə qarşı fiziki və psixoloji dayanıqlılığa səbəb olmuşdur. Beləliklə, aparılmış klinik tədqiqat müxtəlif etiologiyalı psixi pozuntuları olan xəstələrin təkcə stasionar deyil, həm də ambulator şəraitdə müalicəsində Adaptol və Noofen preparatlarının effektivliyindən danışmağa imkan verir.
Xülasə: Adaptol və Noofen kimi dərmanlarla klinik tədqiqat aparılmışdır. Bu dərmanların effektivliyi müxtəlif etiologiyalı fiziki xəstəlikləri olan xəstələrin müalicəsi zamanı yalnız stasionar deyil, həm də ambulator şərtlərdə aşkar edilmişdir.
Adaptol və Noofen dərmanlarının klinik tədqiqatı onların müxtəlif etiologiyalı ruhi pozuntuları olan xəstələrin müalicəsində effektivliyini yalnız stasionar deyil, həm də ambulator şəraitdə göstərmişdir.
Ruhi sağlamlıq ən vacib sağlamlıq, sosial və iqtisadi problemlərdən biridir. İlkin qiymətləndirmələr göstərir ki, bu gün planetimizdə yaşayan təxminən 450 milyon insan müxtəlif psixososial problemlərdən və ya ruhi və nevroloji pozuntulardan əziyyət çəkir (Gro Harlem Brundtland, 2001) [1]. 2001-ci ildə ÜST-nin “Ruhi Sağlamlıq: Yeni Anlayış, Yeni Ümid” adlı dünya səhiyyəsinin vəziyyəti haqqında hesabatında bildirilir ki, ruhi və davranış pozuntuları yetkin əhalinin 10%-də müşahidə olunur. İlkin səhiyyə xidmətində skrininqdən keçən bütün xəstələrin təxminən 20%-i bir və ya bir neçə ruhi pozuntudan əziyyət çəkir. Eyni zamanda, hesabatda bildirilir ki, dörd ailədən biri adətən ruhi və ya davranış pozuntusundan əziyyət çəkən ən azı bir üzvə malikdir.
Dünya əhalisini əhatə edən ruhi və davranış pozuntuları arasında nevrastik pozuntular əhəmiyyətli bir hissəni təşkil edir.
