Yuxu. Insomni̇ya (yuxusuzluq) haqqinda müasi̇r təsəvvürlər

Tibbi dairələrdə “yuxusuzluq”  termini qeyri-akademik səsləndiyi üçün bəzən tənqidə məruz qalır. Belə ki, akademik A. Veyn hesab edirdi ki, bu termini istifadə etmək məqsədəuyğun deyil, çünki belə olan halda pasiyent həqiqətən də yuxusunun olmadığına əmin olur və onda ağır xəstəliyin olduğu barədə yanlış təsəvvürlərinin (hazırda bunu “disfunksional əminliklər” adlandırırlar) əsasları vardır. Bu köhnəlmiş sözün daha akademik “insomniya” termini ilə əvəz olunmasının zəruriliyi alınma sözlərin dilə daxil edilməsi qaydaları ilə təsdiq olunur. Dilçi M.A. Breyterə görə, bu, “koqnitiv bazada müvafiq anlayışın olmaması zamanı; qəbul edən dildə müvafiq adın olmaması zamanı; stilistik effektin təmin edilməsi üçün; qəbul edən dildə ekvivalent vahidin malik olmadığı müsbət konnotasiyaların formalaşdırılması” halında mümkündür. Bu konsepsiyaya əsasən, “yuxusuzluq” sözünü əvəz edən “dissomniya” (dys – funksiyanın çətinləşməsi, pozulması, yun.; somnus – yuxu, lat.), daha sonra isə “insomniya” ( in – daxildə, lat.; somnus – yuxu, lat.) termininin tibbi leksikona daxil edilməsi cəhdi stilistik vəzifəyə – xəstənin öz yuxusu barədə “yanlış” təsəvvürünü həkimin “düzgün” təsəvvüründən ayırmağa xidmət edir.  Yuxu vəziyyəti tibb mütəxəssislərinin özlərinə də xas olmasaydı, belə bir əvəzlənmə, ehtimal ki, tibb işçilərində daxili müqavimətlə qarşılaşmazdı (məsələn, “epidemik parotit” (“qulaqdibi” deyil)  termini ilə olduğu kimi). Burada problem yaranır. Ailə içərisində olan həkimlər yuxunun pozulmasını yuxusuzluq adlandırırlar, çünki bu, mədəni-semantik baxımdan əsaslandırılmışdır və ətrafdakılara aydındır. Xəstəliklərin təsnifatının (XBT-10) rəsmi nəşrinin tərcüməçiləri də çox güman ki, eyni nöqteyi-nəzərdən çıxış edərək, onu “qeyri-üzvi mənşəli yuxusuzluq” və “yuxuya getmənin və yuxunun saxlanmasının pozulmaları (yuxusuzluq)” kimi ifadə etmişdilər. Beləliklə, hazırda “yuxusuzluq” və “insomniya” terminləri ünsiyyət zamanı və ya tibbi sənədlərdə bir-birini əvəz edən sinonimlər kimi nəzərdən keçirilir.

Qeydiyyatdan keçmiş istifadəçilər məqalənin tam versiyasına keçid vasitəsilə baxa bilərlər:

“Yuxu. Insomni̇ya (yuxusuzluq) haqqinda müasi̇r təsəvvürlər”